HOMO CRITICUS CRITICUS DEEL 4: HARRY KUMEL Lees ook: Deel 1: Erik Stockman (Humo) Deel 2: Jan Temmerman (De Morgen) Deel 3: Patrick Duynslaegher (Knack) Deel 4: Harry Kumel In onze niet-aflatende zoektocht naar zelfverbetering zochten we ook de criticus der homo criticus criticus op. Harry Kümel, een op zijn minst eigenzinnige regisseur die prachtfilms zoals Monsieur Hawarden en Malpertuis afwisselt met een horrorkomedie over lesbische vampieres, Rouge aux Lèvres (overigens, één van de meest verkochte Belgische films aller tijden volgens de regisseur). Zijn laatste langspeelfilm is inmiddels van '92 geleden (Eline Vere), intussentijd houdt Harry zich nuttig met het draaien van commercials (niets wat u hier in België te zien krijgt) en geeft hij les aan de Nederlandse Film en Televisie Academie. Over zowat alles heeft de olijke Antwerpenaar een uitgesproken mening, en over critici nog het meest, het ding wat ze gemeen hebben: geen van hen kent iets van film.

Mijnheer Kümel, het is bekend dat u zich ergert aan filmcritici. Waarom?

Omdat ze niks van film afweten. Omdat ze films niet cinematografisch beoordelen maar op inhoud. Recensies blijven beperkt tot het verhaaltje, te anekdotisch.

Maar is het verhaal dan niet belangrijk?

Juist niet. Vermits het verhaal louter een aanleiding is tot het filmmaken. Vergelijk het met een schilderij. In de 16de, 17de eeuw kon je als schilder niet anders dan een bijbels tafereel schilderen. Maar je vraagt je toch ook niet af hoe de kwaliteit van het bijbelverhaal is dat de basis van het tafereel is. Je kijkt naar de manier waarop het geschilderd is.

Neem een thriller of een whodunnit. Daar is het toch ook spannend om te zien wie het gedaan heeft, wordt de kwaliteit van de film daar niet mede door bepaald?

Tuurlijk. Maar dat is niet het belangrijkste. Dat is niet waarom een film goed of slecht is. Dat is een aspectje dat een film al dan niet een meerwaarde kan geven. Maar verhaal, plot, structuur, dat is allemaal een mechanisme, dat kan je leren. Uiteraard moet dat goed in elkaar zitten, net zoals een schoen goed gemaakt moet zijn en geen water mag binnenlaten. Hoe kan je daar nu in de kunst over discussiëren? De geschiedenis heeft uitgewezen dat het verhaal achter een kunstwerk totaal secundair is. Het is niet compleet onbelangrijk, het is soms de aanleiding tot. De intrige, de plot, het verhaal, dat heeft zijn waarde. Maar eenmaal dat dat gesteld is, is het de manier waarop deze dingen aan de man gebracht worden die enerzijds de effectiviteit van het aangebrachte bepaald en anderzijds is het dat waar de beoordeling uiteindelijk op zal gebeuren.

U vergelijkt de film graag met de schilderkunst, maar mag ik het niet eens met de literatuur vergelijken. Kan u dan nooit ontroerd worden door een mooi verhaal op zich, los van de schrijfstijl?

Ja tuurlijk. Maar opnieuw, het zijn de mechanismen die je ontroeren, dat zijn ?standaard? psychologische mechanismen. Daar zit niet de kunst. Die mechanismen maken deel uit van het kermisaspect. Je kan mensen aan het lachen, huilen,? brengen door mechanische effecten.

Zoals u het stelt is het wel erg eenvoudig een emotie los te weken.

Neeneen, uiteraard moet je oog hebben voor het ritme, de balans van de opeenvolgende effecten. Dat vraagt natuurlijk enorme ervaring en een gevoel voor deze zaken. Maar dat heeft niks te maken met inspiratie. Dat heeft met hard werken te maken. <

U ergerde zich aan critici. Maar is het niet zo dat ze schrijven wat hun lezerspubliek wil. Dat het lezerspubliek zich meer interesseert in het verhaal dan in een of andere theoretische bespiegeling?

Een goede journalist wordt verondersteld zijn lezers niet alleen te informeren maar ook iets te leren. Je moet een goede pedagoog zijn als journalist. Je moet het dus zo presenteren dat de mensen het verstaan. Natuurlijk mag hij ook iets zeggen over het verhaal. Maar een goed verhaal vertelt zich in één paragraaf en al de rest spendeert hij aan het echte belangrijke. Kijk, je kan over THe Hulk enkel vertellen dat het een comic is met een meneer die groen wordt, maar het belangrijke is hoe Ang Lee dat verhaal aanpakt. Hoe hij binnen de context van zijn andere films deze vertoond. Je moet dat uitleggen. Denk je dat mensen zo dom zijn dat ze dat niet begrijpen.

Als u zoveel belang hecht aan de beeldtaal in films, wat vindt u dan van uw collega's, bijvoorbeeld Jan Verheyen?

Jan Verheyen, dat was één van de weinige continu werkende regisseurs. Wat je ook van zijn films vindt, het is een van de weinige van mijn collega's die echt iets van film afweet, die echt van film houdt, die erover spreekt, die erover propageert. Op televisie, ja...maar dat is toch belangrijk, al de rest doet het toch maar niet, he. Ik heb Jan zien draaien op zijn set en die doet dat heel goed, heel rustig, heel professioneel. Kijk, we zouden daar zelfs niet over spreken als we een normale industrie zouden hebben, dan zou hij binnen die industrie geïntegreerd zijn en juist op zijn plek zijn. Maar het is omdat we niks maken, en de films die we maken mislukken, behalve de zijne. Als je zijn films zou analyseren.. Bijvoorbeeld... Jan is de enige die een auto op een normale manier kan komen laten aanrijden die zit zich geen vragen hoeft te stellen over hoe en waar de camera moet staan. Die auto komt aan en stopt, goed in beeld, zoals in een Amerikaanse film. Dat is gewoon.. gewoon.