Het cultgehalte van de zombiefilm

De mythe van de kannibalistische, hersendode zombie zoals wij die kennen is een mythe van de postmoderniteit. In de zombiefilm vallen alle zekerheden van het menselijk bestaan weg en biedt zelfs de logica geen uitweg meer. Het is immers eigen aan het genre dat het wederopstaan van de doden nooit een afdoende verklaring krijgt en dat er bijgevolg ook niet naar oplossingen gezocht kan worden. De zombie ontsnapt aan het logisch-causaal denken en valt buiten elke categorie.

Wetenschap noch religie bieden antwoorden voor deze vreemde ?andere?, die dood noch levend is en daarmee voorbijgaat aan het klassiek (en modern) dualistisch denken. Het lichaam van de zombie als leeg omhulsel zonder persoonlijkheid, karakter of wil past bovendien perfect in de schijnwereld waarin wij volgens Baudrillard momenteel leven. Het lichaam van de zombie is een simulacre, een lege drager zonder inhoud of betekenis.

De zombie ziet eruit als een mens maar heeft geen gevoelens, ervaringen of gedachten. Hij heeft nog wel een lichaam en de verlangens en gedragingen hiervan maar mist de doelgerichte focus die van het bewustzijn uitgaat. De zombie vormt dus de perfecte illustratie van één van de grote wijsgerige vragen. Wat betekent het een mens te zijn en kunnen er (theoretisch gezien) ook mensen bestaan die uiterlijk en gedragsmatig ononderscheidbaar zijn van een echte mens, zonder bewuste ervaring of vrije wil te kennen?

Dit komt neer op een oud filosofisch zeer: heeft het zijn een materiële of een geestelijke basis? Welke fysische, materiële systemen kunnen een bewuste ervaring opleveren? Welke fysieke processen geven dan precies ontstaan aan een bewuste ervaring? Of, anders gezegd: waarom zijn wij zelf geen zombies? Want als die processen ook in een ?mogelijke? zombiewereld bestaan, kunnen ze onmogelijk het bestaan van het bewustzijn in onze wereld verklaren. Indien we de mogelijkheid van zombies aannemen betekent dit dus dat er geen logisch verband is tussen fysieke feiten en het bewustzijn.

Dan kunnen we ons evengoed de vraag stellen of die fysieke processen ook in artificiële, niet-biologische systemen bewuste ervaringen kunnen opwekken, als ze maar op dezelfde manier georganiseerd worden (AI kunnen robotten of computers bewuste ervaringen of zelfs gevoelens hebben? En wat met klonen en gentechnologie?) Allemaal vragen die momenteel weer erg actueel zijn; dit uit zich niet alleen in de vernieuwde aandacht voor het zombiegenre maar ook in de resem films over robots en AI die de laatste jaren de zalen overspoelen.



vorig ::1/6:: volgend (Genealogie van de zombie)

Ils Huygens