Een hagedis teveel
rating

Duur: 35 min. | Land: Nederland | Regie: Paul Verhoeven | Cast: Eric Bree, Marijke Jones, Hermine Menalda, P.A. Harteveld | Scenarist: Jan Van Mastricht | Producent: Kees Michielsen, Bert Quant | Productiehuis: NSF

In '59 kapte de 20 jarige wiskunde- en fysicastudent, Paul Verhoeven, met zijn bijkomende studies filmschool. Hij hield het maar een jaartje vol. Eindeloze theorielessen, composities leren maken met toiletrolletjes - hij had er niets te leren, verklaarde hij (wat hem later door het Nederlandse filmestablishment niet in dank zou worden aangenomen) en wierp zich terug in de boeken.

En daarmee was Verhoeven's filmcarriere gestart. Tussen de lessen en examens door bleef Verhoeven manisch bezig met film en alles wat ermee te maken had. Nog geen jaar later was het raak. Op kracht van enkele indrukwekkende experimentjes, kreeg Verhoeven van zijn studentenkring de opdracht los om een kortfilm te draaien. Verhoeven ontpopte zich als rasorganisator, recruteerde cast en crew uit zijn collega-studenten, liet zijn vriend Jan Van Mastricht het scenario schrijven en haalde er zelfs een oudgediende van de UFA studios bij, Ernst Winar, om de opnames en montage te superviseren. "Een hagedis teveel", gedraaid tussen lessen, examens en ziektes van de acteurs door, zou een bizar drama worden over een driehoeksrelatie, levendig, los uit de pols gefilmd, met jazzy soundtrack.

De film werd onmiddellijk opgepikt door de pers, bedolven onder de lovende kritieken en kaapte meteen de eerste prijs weg op een internationaal studentenfilmfestival. De nouvelle vague, pas begonnen in Frankrijk, was kennelijk al naar Nederland overgewaaid.

Ook nu, bijna 50 jaar later, blijft Verhoeven's film een opmerkelijk debuut. Des te meer omdat Verhoeven, vaak door infantiele critici verketterd om zijn zogezegd "platte", sensationele cinema, hier opvallend subtiel en artistiek tewerk gaat. De jazzy soundtrack, de nerveuze montage, en de losse handcamera zijn pure Godard, de mysterieuze persoonsverwisselingsplot dan weer Hitchcock. Verhoeven zelf sprak van zijn Bunuel. En inderdaad, het verhaal neemt soms bizarre surrealistische wendingen, hoewel die niet altijd even naadloos bij de rest van de film aansluiten. "Een hagedis teveel" blijft in de eerste plaats een studentenfilm.

Het acteerwerk, toch het middel bij uitstek om met het publiek te communiceren, is heel ongelijk - Verhoeven had zijn mannelijke acteurs voornamelijk gecast op basis van hun bijdrage in het filmbudget. Enkel de hoofdrolspeelster, een schattige kruising van Kim Novak en Sharon Stone, komt echt goed uit de verf. Ook camerawerk en belichting zijn oneven. Aan de ene kant heb je expressieve, stemmige close ups op en prachtige travels, die dan weer in schril contrast staan met de platte, beverige buitenopnames.

Verhoeven nam heel wat hooi op zijn vork, maar het moet gezegd zijn dat hij nooit onderuit gaat.
Veel van Verhoeven's latere obsessies en thema's zijn hier al in de kiem aanwezig. "Een hagedis teveel" is een fascinerend debuut, misschien eerder omwille van de reputatie van de regisseur dan om de film zelf - hoewel die er ook zeker mag zijn.

Pieter Uytterhoeven