Filomena
rating

Duur: 16 min. | Land: België | Regie: Julio C. Lopes | Producent: Sint-Lukas Brussel

Alzheimer, niet meteen een populair thema onder filmstudenten die het meestal liever over de meer universele thema's hebben zoals de liefde of het algemene lijden van de mens en de ondraaglijkheid van het bestaan. Julio C. Lopes daarentegen kiest ervoor om met Filomena een heel persoonlijk onderwerp te verhalen. Woonachtig te Brussel ging hij voor zijn eindproject zijn familie in Portugal bezoeken om het verhaal van zijn dementerende grootmoeder te verfilmen. Hij sprak met zijn nonkel en tantes en laat hen beschrijven hoe zij dit ervaren. Dat deze ziekte niet alleen gedragen wordt door de persoon zelf maar ook door de omgeving, bewijzen niet alleen de eerlijke getuigenissen van haar kinderen maar ook de emotionele uitbarsting van haar zoon die toch nog de moed weet op te brengen om de ziekte te verwoorden in poëtische beeldtaal.

Ook vormelijk tracht Julio Alzheimer te vatten en verbeelden. Door te kiezen voor geanimeerde beelden, krijgt het zeer persoonlijke thema opnieuw een meer abstracte invulling waardoor de kijker de afstand kan bewaren. Deze beelden, die via rotoscopie werden overgetekend en ingekleurd, worden afgewisseld met live-beelden van zijn grootouders. Hier krijgt het persoonlijke de bovenhand en slaat de realiteit toe. De fysieke kracht van de grootmoeder die onder de geestelijke aftakeling nog te bespeuren valt, maakt de ziekte ook voor ons tastbaar en doet het verhaal leven.

In de geanimeerde scènes zijn het de kleuren die de aspecten van Alzheimer duidelijk maken. Wanneer we in de leefwereld van zijn grootmoeder treden is het de kleur wit die steeds meer terrein inneemt tot er, buiten de figuur van de grootmoeder, uiteindelijk niks meer overblijft. Net als in haar hoofd, wordt alles overschaduwd door een dikke, witte mist. Het sterke contrasterende blauw vormt een duidelijk tegengewicht met de leegheid van het wit. Je zou het kunnen zien als de aanwezigheid van het concrete versus de ijlheid van de aftakeling.

Filomena vertelt het verhaal van een familie die omgaat met het verdwijnen van een dierbare terwijl die fysiek nog aanwezig is. Met deze documentaire bewandelt de jonge regisseur de grens tussen afstand en inleving. Door ons als kijker aanvankelijk op afstand te houden, worden we bij de live-beelden des te harder met de echtheid van deze slopende ziekte geconfronteerd en weet Julio de impact van zijn verhaal te vergroten.

Met zijn kortfilm werd hij niet alleen geselecteerd voor Het Grote Ongeduld maar ook voor het Internationale Kortfilmfestival Leuven en Animated DOK, een onderdeel van het Animation film festival dat op zich weer onderdeel is van het jaarlijkse filmfestival in Estland.

Carmen van Cauwenbergh