Marxism Today
rating

Duur: 35 min. | Land: Duitsland | Regie: Phil Collins

De val van de Berlijnse muur op 9 november 1989 markeerde niet alleen het einde van een opgedeelde stad. Nauwelijks enkele maanden later zouden heel Oost- en West-Duitsland voor het eerst in ruim veertig jaar weer één natie vormen. Een natie gestoeld op kapitalisme welteverstaan. Dat het leven voor geen enkele Duitser ooit nog hetzelfde was, hoeft geen betoog. Maar sommigen zagen met het verdampen van de DDR ook de relevantie van hun job in rook opgaan. Dit gold onder meer voor leerkrachten die jarenlang vol overtuiging de Marxistisch-Leninistische leer aan scholen en universiteiten hadden gedoceerd. Hun vak vormde decennialang het fundament van het Oost-Duitse schoolsysteem maar raakte nu in geen tijd in diskrediet. Filmmaker Phil Collins zocht drie van deze ex-leerkrachten op en bundelde hun getuigenissen in de serene kortfilm Marxism Today.

Als eerste laat hij Petra aan het woord. Haar vochtige ogen verraden meteen dat ze met heimwee terugdenkt aan de tijd van het communisme. Nog steeds weigert ze coca cola te drinken of bananen te eten. Het waren producten die Helmut Kohl op het Karl Marxplein uitdeelde tijdens verkiezingscampagnes. Tijdens het interview luisteren haar (derde) man en kinderen nieuwsgierig mee. De nostalgische verhalen die ze oprakelt lijken hen voor te komen als getuigenissen van een andere planeet.

Een heel ander geluid is te horen bij Andrea. In tegenstelling tot Petra brengt zij haar verhaal in het Engels. En nog in tegenstelling lijkt zij de omslag van twintig jaar geleden veel beter verteerd te hebben. Nochtans koestert ze goeie herinneringen aan haar leven als student en lerares in de DDR. Ze was jong en genoot met volle teugen van het leven. Hiermee vertoont ze trekken van het fenomeen waaraan wel meer Oost-Duitsers ten prooi vallen: heimwee naar de eigen jeugdigheid onder het mom van Ostalgie.

Als Petra en Andrea these en antithese van die Wende zijn, dan vormt Marianne de synthese van hoe het DDR-leerkrachten verging. Deze hevig gemaquilleerde Duitse van middelbare leeftijd gooide na 1989 al haar theorieën overboord en stampte een datingbureau uit de grond. Haar grote droom is om zelf een partner te vinden en deze activiteit op Gran Canaria verder te zetten.

Het is opvallend hoe deze drie vrouwen vertrekkende vanuit een gelijkaardige positie onder het communisme erg uiteenlopende paden bewandelden na de eenmaking. Andrea?s leven kwam volledig in het teken te staan van rijk worden en consumeren. Petra kreeg de keuze zich om te scholen tot bankbediende dan wel sociaal werkster en koos zonder aarzelen voor het laatste. Mariannes activiteiten komen dan weer als een komische verrassing.

Collins wisselt de getuigenissen af met authentieke beelden uit programma?s van de ter ziele gegane Oost-Duitse staatstelevisie. De fragmenten tonen klasdiscussies die ?bewijzen? dat Westerlingen door het kapitalisme uitgebuit worden. Ook een pedagogische talkshow komt aan bod waarbij het discours paternalistisch aandoet en tegelijk een vreemd soort nostalgie opwekt. Een weloverwogen soundtrack versterkt dit gevoel, zeker wanneer de stemmen helemaal weg gefilterd worden. Nog meer sfeerschepping komt er door close-ups van leerboeken, handgeschreven lesnotities en plastic slides. Hoe lang is het geleden dat ook onze klaslokalen voorzien waren van overheadprojectoren?

Marxism Today beklijft het meest wanneer de dochter van Marianne het woord neemt. Tranen wellen op wanneer ze vertelt over haar leven als topturnster in het Oost-Duitse nationale team. Ze heeft weinig woorden nodig om de humor die haar moeder introduceerde teniet te doen. Beelden van haar optreden op de Olympische Spelen van Seoel vervolledigen woordeloos haar verhaal van fysiek en emotioneel lijden.

Collins eindigt met opnames van een georchestreerd Oost-Duits massaspektakel zoals we het nu alleen nog kennen in Noord-Korea en China. Honderden figuranten vormen met bordjes het woord ?Sozialismus? terwijl op de voorgrond een zinloze choreografie in geometrische figuren uitgevoerd wordt. De waanzin van veertig jaar communisme in de achtertuin van Europa komt met deze film voor even weer griezelig dichtbij.

Tine Marguillier