Courtisane 2018

De posters in de bar van de Minard illustreren de zeventien vorige edities van het Courtisanefestival. Dit jaar stroomden de Gentse cinema's Sphinx, Minard, Paddenhoek en Gouvernement opnieuw vol cineasten & cinefielen voor vier dagen non-stop transculturele, verscheiden en vooral zorgvuldige cinema.

Hoewel het festival voornamelijk een publiek van cinefielen trekt, licht de programmatie een breed scala aan cinematografische vormen én narratieve impulsen op. Mensen, in hun meest diverse vormen, staan op het witte doek gedurende zo goed als alle vertoningen centraal. De kwetsbaarheid van deze personages in de situaties waarin ze zich bevinden, met de levenskeuzes die ze maken, geldt als rode draad doorheen het festivalprogramma.

Wat telkens opnieuw opvalt tijdens een festival zoals Courtisane is de aandacht die uitgaat naar de dialoog tussen de maker en de kijker. Alleen al de belangstelling voor een zorgvuldige toelichting bij de verschillende filmselecties bewijst dat. Iedereen die er is, doet er ook toe. Niet alleen het ‘filmmaken’ maar ook het cureren, vertonen en napraten komt in de buurt van een rituele aangelegenheid. Het is verademend om te voelen dat een groep toegewijde makers, programmatoren én kijklustigen dit festival telkens opnieuw dragen.

DE NIEUWBAKKEN ARCHIEVEN (selectie 4)

In 'Still from afar' zijn we getuige van de correspondentie tussen de cineaste en Thomas, een veroordeelde die in de gevangenis zit. Filmmaker Eva Van Tongeren (lees hier ons interview) ging op zoek naar iets wat haar met hem verbindt, aangezien er na een eerste oordeel voldoende was dat hen scheidde. Hebben ze echter wel gemeen: allebei zijn ze gepassioneerd door beelden.

Thomas probeert woorden te geven aan zijn pedofiele gevoelens en de gevolgen die hij daaraan ondervindt, terwijl de camera ons door desolate landschappen loodst. Eva schiet de beelden in Death Valley, een plek waar Thomas, zelfs al komt hij vrij, nooit voor zal toegelaten worden. We zien een landschap bij schemeravond; diepblauwe lucht; dorre uitzichten; een plant in de vorm van een misvormd geslachtsdeel. Alles lijkt ontdaan van mensen.
 


'Still from afar' (Eva Van Tongeren)

 

De enige menselijke aanwezigheid in de film is de stem van de regisseur. Ze maakt een verzameling van beelden die ze opstuurt naar Thomas. Zo werkt ze aan een archief van visuele correspondentie. Als dialoog, als toenadering en tegen eenzaamheid.

Het tweede deel van deze selectie is de film 'Un grand bruit'. Guillame Mazloum gaat op zoek naar manieren om poëzie een plek te geven. De film lijkt heel lang (maar is het niet echt, slechts veertig minuten) en bestaat voornamelijk uit close-ups van monden die om de beurt poëzie uit de 20e eeuw voordragen. De complexiteit van vele gedichten maakt het de kijker haast onmogelijk om alles te volgen en te begrijpen. Wat is de verhouding tussen de bewegende monden, de gesproken tekst en de subtext daarvan? Hoe komt dit gedichtenarchief opnieuw tot leven in een visueel medium? Alsof deze verschillende lagen strijden om de concentratie van de kijker.

Mazloum herneemt en herziet een deel van de geschreven lyriek. Daarbij wordt zijn onderzoek mogelijk gemaakt door L'abominable, een collectief atelier waar men analoge films ontwikkelt.

IT IS NOT THE END, BUT A BEGINNING (selectie 10)
 

Curator en regisseur Monica Saviron stelde een programma samen van films die tussen 1970 en vandaag gemaakt werden door vrouwelijke kunstenaars. De films getuigen van een bijzondere gevoeligheid en onderzoeken nieuwe vormen. Ze werden in hun ontstaanscontext vaak als alternatief op de mainstreamcinema vertoond en gelden vandaag niet als het einde van een tijdperk van experimentele cinema, maar wel als voedingsbodem om nieuwe makers te inspireren. Het is een vertrekpunt om de geschiedenis én het heden opnieuw te interpreteren.


 


'Lisa' (Ute Aurand)

 

Ute Aurand, een geliefde gaste en filmmaker op Courtisane, presenteerde op deze editie voor het eerst haar meest recente kortfilm 'Lisa', een portret van een vriendin van de regisseur. De warmte die de films van Aurand in zich dragen, vol intimiteit met het personage, zijn te intiem en te persoonlijk om tot het fictiegenre te behoren en haast te poëtisch om documentaire te zijn. In het nawoord moedigt ze (jonge) filmmakers aan om zich onder te dompelen in archieven en om de waarde van wat anders is, van wat voorgangers uit een andere tijd gefilmd hebben, te erkennen.

'Fatima's letter' spiegelt/weerspiegelt gezichten in de metro, terwijl een stem ons een verhaal in Urdu vertelt. Alia Syed behoudt een afstand ten opzichte van de personages die ze filmt. Het zijn voorbijgangers die dromen of uitdagend in de lens kijken. Wie zijn de mensen die op de metro in Westchapel wachten, terugkeren of vertrekken? Ze krijgen allemaal een rol in haar brief die ze aan Fatima richt en waarvan de woorden zich op het scherm mengen met de snelheid en de fuzz van de metro. Of richt ze de brief aan ons, het publiek? Ze stuurt iets uit, het begin van iets, ze drukt uit wat het vertrekken en aankomen betekent. Iets waar je telkens opnieuw aan begint: aan een reis, aan een brief, aan een ontmoeting,...

 


'Chameleon' (Tanya Syed)

 

Tanya Syed is net zoals Alia Syed afkomstig uit Wales. In het draaiende ritme van 'Chameleon' zien we hoe een arm uit een mouw komt of er net in wegglipt; een haarbos in een trui verdwijnt; iemand de trap afwandelt; een deken van de trap of uit een raam valt. De bewegingen hebben iets weg van ontvellende reptielen of het ontpoppingsproces bij insecten: alsof er iets groeit en ontstaat waar ook iets ontbindt en wegkwijnt. De beelden wisselen elkaar snel af als herkenbare en abstractere metaforen die voortdurend in beweging blijven. Ontdoet de gefilmde persoon zich van een huid en beent ze zich stapsgewijs een weg naar buiten om iets nieuws te beginnen? Bekijk hier een fragment.

VOORBIJ ETNOGRAFIE (selectie 7)

In de laatste zeven jaar filmde cineast, radiopresentator en muziekliefhebber Ephraim Asili vijf luiken van zijn 'Diaspora suite' bij elkaar. Hij reisde naar verschillende continenten, op zoek naar de wortels en de hedendaagse vormen van de Afro-Amerikaanse identiteit(en). Enerzijds vanuit de behoefte om het constante gevoel van “dislocation” (of ontwrichting) te bevatten anderzijds om voorbij te gaan aan de romantische noties van panafrikanisme (nvdr: het panafrikanisme stelt dat de Afrikaanse natiestaat een constructie is van de koloniale mogendheden en dat alle Afrikaanse landen alsook de Afrikanen die in de rest van de wereld leven, zich samen sterk moeten maken om hun belangen in de wereld te behartigen).

In de vijf films die hij presenteert op Courtisane zien we ontmoetingen tussen personen; kinderen die in de lens kijken; een groep capoera-dansers; vrouwen en mannen die gedichten voorlezen; een priester die hosties uitdeelt aan gelovigen; een vrouw die hem filmt, hijzelf die rookt - kortom: dagdagelijkse taferelen. De meeste films zijn op twee of meer locaties gefilmd: enerzijds in Noord-Amerika en anderzijds in een ander, vaak voorheen gekoloniseerd land. Alsof Asili de twee van elkaar verwijderde delen van “een cultuur” met elkaar in contact wil brengen. Alsof hij de geografische post-koloniale puzzel wil maken.

Hoe kan hij spreken over iets was zo nabij is maar waarover hij zich toch ontwricht voelt? Hij snijdt het hoofdstuk aan over de Afrikaanse diaspora en vraagt zich af hoe hij als Afro-Amerikaan kan leren spreken over het panafrikanisme. Of zijn films als etnografische documenten beschouwd kunnen worden, laat hij in het midden. Hij filmt zijn vrienden, vaak in samenwerking met hen, om zo zijn omgeving (anders) te vatten en zich een beeld te vormen van wat hem/hen omringt.

Als reactie op een vraag uit het publiek over de perceptie van “blackness” en “whiteness”, spreekt Ephraim Asili met een krachtig en wonderlijk antwoord, een oproep om de ander te zien, te willen zien en ook toe te laten. Je kan alle films hier bekijken.

***

Courtisane prikkelde dit jaar een waaier aan hedendaagse discours. De stemmen van de verschillende cineasten en auteurs die op het festival te zien waren, tonen wat het belang is van andere perspectieven op de realiteit, vandaag & nu, maar ook doorheen de geschiedenis. Deze wordt telkens opnieuw gevormd, geherinterpreteerd, breder gemaakt en laat zich nooit vatten in één visie of door één lens. De veelheid en diversiteit van beeldtalen, vormen, experimenten die aangereikt worden, doet de kijker inzien hoe waardevol die gelaagdheid is.

Het festival geeft ruimte aan kwetsbaarheid, zoals de programmatoren schrijven in hun introtekst: “Misschien kan onze eigen ontdekking van de grote kracht die immanent is aan de veelheid aan kleine gewaarwordingen (...) ons helpen om in te zien dat kwetsbaarheid en verzet geen tegengestelden zijn, maar altijd met elkaar verweven, altijd verbonden in een voortdurend proces van herschikking.”

woensdag, Maart 28, 2018 - 20:00 tot zondag, April 1, 2018 - 20:00


http://www.courtisane.be/